Europejski Fundusz Społeczny

Historia Europejskiego Funduszu Społecznego rozpoczyna się wraz z powołaniem do życia Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej (EWG). EFS utworzony został na podstawie artykułu 123 EWG z 1957 roku, a jego zadaniem miało być wspieranie mobilności pracowników w obrębie Wspólnoty, szkolenie i dokształcenie robotników. Fundusz ten miał służyć tylko jako forma wspierania narodowych polityk rynku pracy, chociaż pojawiły się koncepcje, że Wspólnota poprzez EFS powinna również rozwijać europejską politykę zatrudnienia.

W ciągu kilkudziesięciu lat działalności Funduszu przebrnął on przez kilka dużych reform, które znacznie zmieniły zakres jego interwencji, zadań, inicjatyw i możliwości wspierania. Kilkakrotnie zmieniano sposoby zarządzania Funduszem, jego środki finansowe i ce­le, pod którymi EFS miał wypełniać swoją rolę jako prospołeczny instrument Wspólnoty.

Dzisiaj Europejski Fundusz Społeczny wspiera unijne obszary i grupy osób, które wymagają szczególnej troski i pomocy, przy czym często pozbawione są szans na lepszą przyszłość. Celem jego działania jest przede wszystkim zwalczanie bezrobocia, wyrównywanie szans grup osób zagrożonych wykluczeniem społecznym oraz wspieranie różnych form kształcenia zawodowego i programów powrotu do społeczeństwa i na rynek pracy.

Zadania EFS na lata 2007 - 2013 określa rozporządzenie (WE) nr 1081/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 5 lipca 2006r. w sprawie Europejskiego Funduszu Społecznego i uchylające rozporządzenie (WE) nr 1784/1999. 

Każde działanie finansowane z EFS opiera się na czterech filarach, które stanowią trzon Europejskiej Strategii Zatrudnienia:

1. zwiększenie zdolności do zatrudnienia - to działania na rzecz zwiększenia szans wszystkich obywateli do znalezienia i utrzymania pracy,

2. rozwój przedsiębiorczości - działania na rzecz powstawania i rozwoju nowych firm,

3. ułatwianie warunków prowadzenia przedsiębiorstw - to znoszenie barier działania i funkcjonowania firm, w celu tworzenia nowych miejsc pracy,

4. wyrównywanie szans - to działania zmierzające do zapewnienia równego dostępu wszystkich obywateli do rynku pracy.

Europejskiemu Funduszowi Społecznemu zostały wyznaczone najważniejsze zadania, czyli  tzw. obszary wsparcia, które szczegółowo określają cele Funduszu oraz działania, które mogą otrzymać wsparcie ze strony Funduszu. Do obszarów wsparcia należą:

1. Aktywna polityka rynku pracy - ma na celu przeciwdziałanie i zapobieganie bezrobociu, przeciwdziałanie zjawisku długotrwałego bezrobocia zarówno wśród mężczyzn, jak i kobiet, ułatwianie ponownej integracji długotrwale bezrobotnych z rynkiem pracy, a także wspieranie integracji zawodowej ludzi młodych oraz osób powracających na rynek pracy po okresie nieobecności na nim. Projekty w tej dziedzinie obejmują następujące usługi:

- szkolenie i przekwalifikowanie,

- poradnictwo zawodowe, pośrednictwo pracy i informacja zawodowa,

- staże i praktyki zawodowe,

- dofinansowywanie zatrudnienia.

2. Przeciwdziałanie zjawisku wykluczenia społecznego - ma na celu ograniczenie zjawiska marginalizacji społecznej i zwiększenie równości szans w dostępie do rynku pracy dla wszystkich.

3. Kształcenie ustawiczne - jego celem jest podwyższanie i utrzymywanie zdolności do zatrudnienia, co wymaga ciągłego kształcenia i aktywności zawodowej.

4. Doskonalenie kadr oraz rozwój przedsiębiorczości - poprzez promocję wykwalifikowanej, przeszkolonej i zdolnej do adaptacji do zmiennych warunków rynku pracy kadry pracowniczej, popieranie innowacyjności i potencjału adaptacyjnego w zakresie organizacji pracy, rozwijanie przedsiębiorczości oraz warunków sprzyjających tworzeniu miejsc pracy i podwyższaniu kwalifikacji, rozwój potencjału ludzkiego w sferze badań, nauki i technologii.

5. Aktywizacja zawodowa kobiet - łącznie z możliwością rozwijania kariery zawodowej, zwiększeniem dostępu kobiet do nowych miejsc pracy, pomocą w uruchamianiu działalności gospodarczej, a także działania zakładające zmniejszenie dysproporcji, których podstawą jest dyskryminacja ze względu na płeć.

Planuje się wdrożenie odpowiednich standardów usług we wszystkich publicznych służbach zatrudnienia oraz w 90% instytucji pomocy społecznej. Szkolenia pozwolą poprawić kwalifikacje pracowników w szerszym zastosowaniu aktywnych polityk rynku pracy oraz realizacji działań na rzecz integracji społecznej.

Priorytet 2: Rozwój zasobów ludzkich i potencjału adaptacyjnego przedsiębiorstw oraz poprawa stanu zdrowia osób pracujących

Celem jest stworzenie, poprzez rozszerzanie i udoskonalanie usług szkoleniowych oraz opracowanie systemu akredytacji, dla instruktorów wykwalifikowanej siły roboczej zdolnej do przystosowywania się do zmian zachodzących w gospodarce. Doprowadzi to do zwiększenia ilości szkoleń w przedsiębiorstwach, tak, aby pomóc pracownikom i menadżerom w przygotowywaniu się i radzeniu sobie w podlegającym ciągłym zmianom otoczeniu. Usługi zdrowotne o wyższej jakości oraz programy profilaktyczne powinny wpłynąć na poprawę zdrowia pracowników. Wsparcie otrzymają również pracownicy powracający do pracy po chorobie.

Priorytet 3: Wysoka jakość systemu oświaty

Wzmocnienie systemu edukacyjnego będzie polegało na wypracowaniu lepszych polityk i systemu zarządzania. Ulepszenie systemu kształcenia nauczycieli i kursów szkoleniowych pomoże sektorowi oświaty spełnić wymagania pracodawców. Stworzone zostaną narodowe ramy kwalifikacji i system wspierania kształcenia ustawicznego.

Priorytet 4: Szkolnictwo wyższe i nauka

Ten priorytet pozwoli dostosować szkolnictwo wyższe do potrzeb nowoczesnej gospodarki i rynku pracy. Przewiduje on zarówno wprowadzanie wyższych standardów na uczelniach i podnoszenie kwalifikacji pracowników zajmujących się badaniami i rozwojem, jak również samo zarządzanie badaniami oraz komercjalizację wyników prac badawczych i rozwojowych.

Priorytet 5: Dobre rządzenie

Wyższe standardy dla usług użyteczności publicznej, opracowywanie lepszych polityk oraz sprawniejsze ich wdrażanie to podstawowe zadania w ramach tego priorytetu. Usługi dla przedsiębiorców zostaną usprawnione. Ogólne podniesienie standardów zarządzania doprowadzi do lepszego, długofalowego planowania budżetowego w instytucjach finansowanych ze środków publicznych.

Priorytet 6: Rynek pracy otwarty dla wszystkich

Aktywne polityki rynku pracy mające na celu aktywizację zawodową osób oraz pomoc w ich rozwoju osobistym obejmą 45% zarejestrowanych bezrobotnych. Kluczowi pracownicy publicznych służb zatrudnienia zostaną przeszkoleni, tak, aby mogli wspierać te polityki. Pomocą zostanie objęta bezrobotna młodzież oraz osoby znajdujące się w niekorzystnej sytuacji na rynku pracy, takie jak kobiety, osoby niepełnosprawne oraz osoby starsze.

Priorytet 7: Promocja integracji społecznej

Poprawa kwalifikacji pracowników instytucji pomocy społecznej i rozwój sektora ekonomii społecznej pomoże grupom zagrożonym wykluczeniem społecznym uzyskać dostęp do rynku pracy. Osoby z tych grup objęte będą również działaniami wspierającymi ich integrację z rynkiem pracy.

Priorytet 8: Regionalne kadry gospodarki

Podjęte zostaną działania zmierzające do zwiększenia szans szkoleniowych pracowników. Celem jest poprawa zdolności przystosowywania się pracowników oraz przedsiębiorstw do zmieniającej się gospodarki. Wsparcie uzyskają także działania na rzecz lepszego przewidywania i radzenia sobie ze zmianami, na przykład w ramach zarządzania.

Priorytet 9: Rozwój wykształcenia i kompetencji w regionach

Szerszy dostęp do edukacji dla wszystkich i promowanie kształcenia przedszkolnego jak również kształcenia ustawicznego osób dorosłych, zwłaszcza na obszarach wiejskich ma na celu pomoc w wyrównywaniu różnic pomiędzy regionami. Programy rozwojowe skierowane do szkół pomogą w niwelowaniu dysproporcji w jakości edukacji, zwłaszcza pomiędzy obszarami wiejskimi i miejskimi. Promowany będzie równy dostęp do edukacji na obszarach wiejskich, poprzez rozwój kształcenia przedszkolnego. Zwiększone zostaną inwestycje w system kształcenia ustawicznego. Program pozwoli także opracować bardziej atrakcyjne kursy zawodowe na poziomie podstawowym i średnim oraz doprowadzi do poprawy umiejętności nauczycieli poprzez zdobywanie kwalifikacji w trakcie pracy.

Priorytet 10: Pomoc techniczna

Ten priorytet pomoże w zwiększeniu efektywności instytucji odpowiedzialnych za zarządzanie i wdrażanie Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki.

Europejski Fundusz Społeczny finansuje konkretne i czasowo określone projekty. Środki z EFS są kierowane tylko na realizację projektów posiadających szczegółowo wyznaczone cele, etapy realizacji oraz przewidywane efekty. Środki EFS przeznaczone są na porady, pośrednictwo pracy oraz na wykonanie konkretnych, ustalonych i szczegółowo zaplanowanych zadań.

Więcej informacji o Europejskim Funduszu Społecznym można znaleźć na stronach internetowych dostępnych pod następującymi adresami: www.efs.gov.pl, www.europa.eu.int.

Sporz.: A. Turko

specjalista ds. programów